İstanbul: Han, Çarşı, Agora, Cité

Han, Çarşı, Agora, Cité: İstanbul’da ve ötesinde

Bu ders; karşılaşmaların ve bağların, sınırları aşan ve evinden uzakta yaşayan insanların, malın, sözün ve deneyimin dolaşımına dair hikâyeleri bir araya getiriyor. Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümünden Prof. Dr. Paolo Girardelli bizler için, han, çarşı, agora ve cité kavramlarının İstanbul’daki farklı biçim ve anlamlarını; bunun yanı sıra Osmanlı Balkanları’nda, İzmir’de, Halep’te ve İskenderiye’deki karşılıklarını ele alacak. Dersimizde aynı zamanda “embolon”, “funduk”, “wakala”, “okelle” gibi kavramların arasındaki benzerlikleri ve ilişkiler de değerlendirilecek.

Bu dersin ilhamı, 1894 yılında Sultan II. Abdülhamid’in başmabeyincisi Ragıp Paşa için inşa edilen ve bugün Rumeli Han olarak yapının girişinde yer alan Osmanlıca, Yunanca ve Fransızca adlandırmalarından gelmektedir zira Rumeli Han'ın kapısında aynı zamanda Agora Romulias ve Cité Roumelie de yazmaktadır.

Rumeli Han, aynı baninin Pera ya da Beyoğlu’nun çokkültürlü dokusu içinde, birbirine yakın konumlarda inşa ettirdiği üç konut/ticaret yapısından biridir. Diğer ikisi, Osmanlı İmparatorluğu’nun yüzyıllar boyunca yayıldığı coğrafyalara atıfla adlandırılan Afrika Han ve Anadolu Han’dır. Bu üç bölge, aynı zamanda üç kıtayı da çağrıştırır.

Etkinlik ile ilgili sorularınız, ödeme ile alakalı sorunlarınız ve burslu katılım başvurusu için için bize buradan ulaşabilirsiniz. Kapılar 18.30'da açılacaktır.

Paolo Girardelli (Boğaziçi Üniversitesi, Tarih Bölümü) özellikle Geç Osmanlı şehirlerindeki Avrupalı ve gayrimüslim varlığının görsel/mekânsal boyutu üzerine çalışan bir sanat ve mimarlık tarihçisidir. 2005-2006’da MIT’de Aga Khan Bursiyeri olmuş, 2013’te de Paris’teki Ulusal Sanat Tarihi Enstitüsü’nde (INHA) davetli araştırmacı olarak bulunmuştur. ICOMOS üyesi olarak Unesco dünya mirası listesine yapılan başvuruların değerlendirilmesine katkıda bulunmuştur. Levanten Kültür ve Mirası Koruma Derneği’nin kurucu üyelerindendir. Yayınları, mekân, diplomasi, din ve toplumsal kimlikler arasındaki ilişkiye odaklanmaktadır.

Rumeli Han Sarıcazade Ragıp Paşa tarafından inşa ettirilen üç handan biri olan Rumeli Han, 1894’te hizmete girmiştir; bugün kapsamlı bir restorasyondan geçmektedir. II. Abdülhamid’in başmabeyincisi Sarıcazade Ragıp Paşa, İstiklâl Caddesi’nde yaptırdığı üç hana, imparatorluğun yayıldığı üç kıtanın ismini vermiştir: Rumeli, Anadolu ve Afrika. Rumeli Han’ı Ağa Camii’nin hemen yanında inşa ettirir. Giriş katı hariç beş katlı olan kâgir yapının üst katları konut olarak planlanmıştır. Pasaj kısmının ise beş kapısı bulunmaktadır.  Yapının genel karakteristiği neoklasik üslûp olmasına karşın, cadde tarafındaki ana giriş kapısı eklektik tarzdadır, ve barok ve ampir süslemeler yoğun olarak kullanılmıştır. İç mekân oldukça sadedir. Kapısında hanın adı Osmanlıca harflerle “Rumeli Han”, Fransızca “Cité Roumeli” ve Yunanca “Agora Rumelias” olarak yazılmıştır.  Açılış tarihi de Hicri takvime göre 1312, Miladi takvime göre 1894 olarak verilmiştir. Binanın mimarı hakkında kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte, Ragıp Paşa’nın İstanbul’daki diğer binalarını inşa eden August Jasmund ya da Konstandinos Pappas tarafından yapıldığı sanılmaktadır.  Açıldığında tuhafiyeci, bisikletçi, halıcı gibi esnafların bulunduğu pasajda, 1895’te Jean Cezar Reboul’un sonradan ismi “Rebul” olan “Parisienne” eczanesi açılır. Ünlü Abdullah Efendi Lokantası, 1915’ten 1960’lara kadar burada hizmet verir. (Kaynakça: Smart Beyoğlu)